Kościół wzniesiony został w drugiej połowie XIV w. i włączony w system obwarowań miejskich. Często mylony jest z zamkiem, gdyż jako jeden z nielicznych zabytków w Polsce łączy funkcje sakralne z obronnymi.

Budowla znajdująca się na wzgórzu nad rzeką Guber początkowo była jednonawowa. Na przełomie XIV i XV w. po gruntownej przebudowie stał się świątynią trzynawową. Prezbiterium dobudowano dopiero po pożarze w 1500 r. co spowodowało jego odchylenie w stosunku do osi nawy głównej. Brak symetrii jest osobliwością architektoniczną na skalę europejską. Niewątpliwą ozdobą świątyni jest kryształowe sklepienie, które w 1515 r. wykonał mistrz Matz z Gdańska.

Ciekawostką bazyliki są dwie pojedyncze cele więzienne, które umieszczone zostały w przyziemiu wieży zachodniej. To właśnie tam według legendy uwięziony został skazaniec. W Bazylice można zobaczyć wiele innych cennych zabytków m.in. ambonę z 1594 roku oraz organy z 1721 r. wykonane przez organmistrza Jana Mosengela z Królewca. W zbiorach kościoła znajdują się obrazy św. Marcina i św. Tomasza oraz płyty nagrobne. Empora przeznaczona została na salkę muzealną, gdzie obejrzeć można dokumentację fotograficzno – historyczną, przedstawiającą przedwojenne wyposażenie kościoła.

W okresie letnim z wieży kościoła zobaczyć można panoramę Kętrzyna i okolic. Nadanie kościołowi tytułu Bazyliki w 1997 r. świadczy o bogactwie historycznym i kulturalnym świątyni.

Zobacz również w okolicy